خوشه صنعتی
خوشه صنعتی
امروزه توسعه خوشههاي صنعتي نقش محوري و بارزي در سياستهاي اقتصادي و صنعتي بسياري از كشورهاي توسعهيافته و در حال توسعه ايفا ميكند.اگر رويكردهاي گذشته تمركز بيشتري بر اقتصاد كلان و همينطور بنگاههاي بزرگ داشتهاند، اينك كسبوكار كوچك و خرد احساس مسووليت نسبت به افزايش قابليت رقابت اين واحدها، بهبود ارتباطات شبكهاي، تاكيد بر حمايتهاي غيرمستقيم تركيب رقابت و همكاري بهنظور تقويت يادگيري و نوآوري، ارتقاي سطح همكاري واحدهاي كوچك و بزرگ، تقويت مثلث همكاري خوشهها، دولت و دانشگاه مورد تاكيد و توجه بيشتري قرار ميگيرد.بيش از يك دهه است كه توسعه صنعتي مبتني بر خوشهها به عنوان يك استراتژي نوين مورد توجه برنامهريزان و سياستگذاران كشورهاي صنعتي و در حال توسعه قرارگرفته است. سازمانهاي بينالمللي همچونUNIDO نيز طرحهاي متعددي را از طريق توسعه خوشههاي صنعتي در كشورهاي مختلف اجرا و حمايت كردهاند. در سالهاي اخير بحث توجه به صنايع كوچك و متوسط و توسعه خوشههاي صنعتي در داخل كشور نيز مورد توجه قرار گرفته است اما بهنظر ميرسد در سطح سياستگذاري و پيادهسازي الگوي توسعه خوشهاي كشور همچنان نيازمند حركتهاي بنيادي و پايهاي است.
خوشه صنعتي چيست؟
خوشه صنعتي به مجموعهاي از واحدهاي كسب وكار( enterprises ) اطلاق ميشود كه در يك منطقه جغرافيايي و يك گرايش صنعتي متمركز شده و با همكاري و تكميل فعاليتهاي يكديگر به توليد و عرضه تعدادي كالا و خدمات ميپردازند و از چالشها و فرصتها ي مشترك برخوردارند.عموما خوشهها تعداد زيادي واحدهاي اقتصادي خرد، كوچك و متوسط را در بر ميگيرند كه از نظر جغرافيايي اين واحدها ميتوانند در سطح روستا، شهر يا شهرستان پراكنده باشند.به اين ترتيب مشخصه خوشههاي صنعتي، تمركز جغرافيايي، همكاري در تكميل فعاليتهاي يكديگر، توليدات و خدمات مشترك و همين طور چالشها و فرصتهاي مشترك است.يك خوشه صنعتي نه فقط شامل واحدهاي كسبوكار كه توليدات يا خدمات مشخص خوشه را توليد و ارايه ميكنند بلكه تامينكنندگان مواد اوليه، پيمانكاران فرعي، خريداران، صادركنندگان، تامينكنندگان ماشينآلات، نهادهاي مختلف پشتيبان، مشاوران، خدمات عمومي، واحدهاي مربوط به سيستم حملونقل و ساير تامينكنندگان كه توليد در خوشه را به صورت مستقيم و غيرمستقيم تسهيل ميكنند را نيز در بر ميگيرد.در كنار اينها، گروههاي ديگري از فعالان مانند اتحاديهها، گروههاي هميار، تعاونيها و NGO ها كه ترغيب كننده كسبوكار بخشهاي مختلف خوشه هستند نيز قرار ميگيرند. به مجموعههاي اشاره شده ذينفعان خوشه گفته ميشود.
مواردي كه خوشه نيستند
يك خوشه به معني بخش صنعتي است كه در سطح يك استان يا كشور گسترده شده باشد.به يك شهرك صنعتي كه در آن صنايع مختلف مستقر و محصولات متعدد و مختلفي توليد ميشود يا گروه كوچكي از واحدهاي اقتصادي كه در كنار هم جمع شده و در يك كسبوكار به صورت موردي مشاركت ميكنند يا يك تعاوني كه بهمنظور تقويت همكاري بين واحدهاي اقتصادي ايجاد ميشود يا يك انجمن، اتحاديه يا كنسرسيوم خوشه اطلاق نميشود. سيستمهاي پيمانكاري فرعي، شركتهاي مادر و شركتهاي بزرگ در بردارنده واحدهاي متعدد و متفاوت نيز خوشه نيستند.
تقسيمبنديهاي مختلفي در مورد خوشههاي صنعتي وجود دارد، از جمله ميتوان بر اساس نوع توليدات يا خدماتي كه ارايه ميدهند دستهبندي كرد، در يك تقسيمبندي ديگر خوشهها را براساس پويايي، استقرار و پوشش جغرافيايي به خوشههاي صنايع محلي كه فقط بازارهاي محلي را پوشش ميدهند اطلاق يا خوشههاي وابسته به منابع طبيعي محلي كه فعاليتشان به منابع و نهادهاي مناطق محل استقرا وابسته است و دسته ديگر خوشههايي كه اساسا وابسته به محل استقرار خود از نظر محيط كسبوكار نيستند و به آن خوشههاي تجاري شده اطلاق ميشود، هستند.
تقديم به آقا امام رضا ( ع ) :