کارشناسی ارشد حسابداری"حمید اخوت نیا"

ريسك

انحراف معيار بازده انتظاري سهم را ريسك مي نامند همانطور كه از تعريف آماري ريسك بر مي آيد انحراف از بازده مورد نظر در خصوص سهام هاي مختلف كه ممكن است به ضرر منتهي شود مفهوم ريسك است .

انواع ريسك

ريسك بازار :

كاهش ارزش اصل سرمايه در اثر نوسانات بازار را ريسك بازار گويند سهامداران با ورود به بازار بورس اين ريسك را مي پذيرند براي كاهش اين ريسك بايد با استفاده از تجزيه وتحليل اينده آنها اقدام نمود افزايش مدت سرمايه گذاري از مواردي است كه در كاهش ريسك مذكور موثر ميباشد .

ريسك تجاري:

تغيير در قدرت سود دهي يك شركت يا نا تواني يك شركت در پايداري در صحنه رفابت و حفظ نرخ رشد وثبات سود دهي را ريسك تجاري مينا مند شركت ها يي كه نرخ سودكم تغيير تري در سال هاي گذشته داشته اند داراي ريسك تجاري پايين تري هستند.

ريسك نرخ بهره:

تحمل نرخ بهره در خريد اوراق بهادار اين نوع ريسك را ايجاد ميكند.

ريسك نرخ تورم:

از دست دادن اصل وسود پول به دليل كاهش قدرت خريد پول را ريسك ميگويند به عبارت ديگر كاهش تكان خريد پول را تداعي ميكند روي آوردن به خريد اموال فيزيكي كه با افزايش تورم افزايش ارزش پيدا مي كنند را كاهش اين نمونه از ريسك است. 

قوانين تالارها

بورس تهران از سه تابلو و دو تالار تشكيل شده است كه شركتها مرحله به مرحله با داشتن شرايط هرتابلو و تالار به ترتيب ارتقاء پيدا مي كنند ( تالار فرعي  -  تالاراصلي تابلو اول - تابلو دوم )   به تبع هر شركتي كه درتابلو اول تالاراصلي اول باشد مراحل سخت تر و قوانين محكم تري را پشت سر گذاشته است و كسب اطلاعات در مورد تالارها به عنوان يكي از پارامترهاي تشخيص و انتخاب شركت هايي كه تصميم داريم سهام شان را خريداري نماييم، بسيار موثر مي باشد

تابلو اول تالار اصلي

ارتقاء سهام شركتها از تابلو دوم به تابلو اول تالار اصلي، با تصويب هيات پذيرش خواهد بود.ميزان سرمايه شركت از 25 ميليارد ريال كمتر نباشد.شركت بايد دو سال متوالي قبل از پذيرش،در تابلوي دوم فعاليت سودآوري داشته باشد. بيش از 70% از سهام كشور نبايد در اختيار كمتر از10 سهامدار باشد. حجم دادو ستد و گردش سهام شركت در شش ماهه منتهي به تاريخ بررسي در هيات پذيرش به تشخيص هيات مذكور،بايد از وضعيت مطلوبي برخوردار باشد.

موارد حذف نام شركت ها از تابلو يكم به تابلو دوم تالار اصلي

1- به مدت سه ماه بيش از 70% از سهام شركت در اختيار كمتر از 10 سهامدار باشد. به علاوه تعداد سهامداران شركت به مدت 3 ماه متوالي يا پنج ماه غير متوالي در طول يك سال از 1000 نفر كمتر باشد.

2- مجموع سهام متعلق به دولت، وزارتخانه  و موئسسه ها و شركت هاي دولتي به استثناي بانك ها، شركت هاي بيمه ، شركت هاي سرمايه گذاري به مدت شش ماه متوالي بيش از 49% باشد.

3- سهام شركت بيش از 70 روز متوالي يا 120 روز غير متوالي در يك سال دا و ستد نشود.

4- حجم داد وستد و گردش سهام شركت طي يك سال به تشخيص دبير كل سازمان بورس در حد مطلوبي نباشد.

5- عملكرد شركت در يك دوره مالي منجر به زيان شده باشد و نتيجه عمليات شش ماهه بعدي شركت براساس صورتهاي مالي ميان دوره اي حسابرسي شده ، منتج به سود نشده باشد.

6- نسبت حقوق صاحبان سهام به كل داراييهاي شركت به مدت يك سال كمتر از 25% باشد.

7- شركت مقررات مربوط به افشاي اطلاعات را براساس اعلام نظر بورس به مدت يك سال رعايت نكرده باشد.

تابلو دوم تالار اصلي

ظوابط پذيرش سهام شركتها در تابلو دوم تالار اصلي بورس :

1- شركت بايد در ايران ثبت شده و داراي تابعيت ايراني باشد.

2-حداقل دو سال از تاريخ بهره برداري شركت گذشته باشد.

3- شركت بايد داراي سهام عادي با نام،داراي حق راي باشد و 100% بهاي اسمي آن پرداخت شده باشد و هيچ گونه امتياز خاصي براي سهامداران شركت وجود نداشته باشد.

4- شركت بايد سهامي عام باشد.

5- حداقل سرمايه شركت ده ميايارد ريال باشد.

6-در زمان پذيرش نبايد بيش از 80% از سهام شركت در اختيار كمتر از 10 سهامدار باشد. اين نسبت بايد در پايان دومين سال پس از پذيرش به 75% كاهش يابد.

7- مجموع سهام متعلق به دولت، وزارتخانه ها ،موئسسه ها و شركتهاي دولتي نبايد از 49% سهام شركت بيشتر باشد.

8- شركت بايد در دوره دوم متوالي، سودآور بوده و امكان سودآوري آن در آينده وجود داشته باشد و زيان انباشته نداشته باشد.

9- نسبت حقوق صاحبان سهام شركت به كل داراييها از حد مناسب برخوردار بوده و از30% كمتر نباشد.

10-حداكثر ظرف مدت شش ماه از تاريخ درج و تا زمانيكه نام شركت در تابلو دوم درج مي باشد بايستي حداقل 500 سهامدار داشته باشد.

موارد حذف نام شركت ها از تابلو اصلي و انتقال به تالار فرعي

1- به مدت سه ماه بيش از 75% از سهام شركت در اختيار كمتر از 10 سهامدار باشد.به علاوه تعداد سهامداران شركت به مدت سه ماه متوالي يا 5 ماه غير متوالي در طول يك سال از 500 نفر كمتر باشد.

2- مجموع سهام متعلق به دولت،وزارتخانه و موئسسات و شركت هاي دولتي به استثناي بانك ها، شركت هاي بيمه وشركت هاي سرمايه گذاري به مدت شش ماه متوالي در يك سال بيش از 49% باشد.

3- سهام شركت بيش از 100 روز متوالي يا 150 روز غير متوالي در يك سال داد و ستد نشود.

4- حجم داد و ستد و گردش سهام شركت طي يك سال به تشخيص دبير كل سازمان بورس در حد مطلوبي نباشد.

5- عملكرد شركت در دو دوره متوالي مالي منجر به زيان شده باشد و نتيجه عمليات شش ماه بعدي شركت براساس صورت هاي مالي حسابرسي شده منتج به سود نشده باشد.

6- نسبت حقوق صاحبان سهام به كل داراييهاي شركت به مدت يك سال كمتر از 20% باشد.

7- شركت مقررات مربوط به افشاي اطلاعات را براساس ظوابط بورس با تشخيص دبير كل رعايت نكرده باشد

تالار فرعي

ظوابط پذيرش سهام شركتها در تالار فرعي بورس :

1- شركت بايد در ايران ثبت شده و داراي تابعيت ايراني باشد.

2-شركت بايد سهامي عام باشد.

3-شركت بايد داراي سهام عادي با نام داراي حق راي باشد و 100% بهاي اسمي آن پرداخت شده باشد و هيچگونه امتياز خاصي براي سهامداران شركت وجود نداشته باشد.

4- حداقل يك سال از تاريخ بهره برداري يا فعاليت شركت، حسب مورد گذشته باشد.

5- ميزان سرمايه شركت از 5 ميليارد ريال كمتر نباشد.

6- در زمان پذيرش نبايد بيشتر از 90% از سهام شركت در اختيار كمتر از 10 سهامدار باشد. اين نسبت بايد در پايان دومين سال پس از پذيرش، به 85% كاهش يابد. به علاوه حداكثر ظرف مدت شش ماه از تاريخ درج و تا زماني كه نام شركت در تابلو فرعي درج مي باشد بايستي حداقل 200 سهامدار داشته باشد.

7- نسبت حقوق صاحبان سهام شركت به كل داراييها نبايد از 20% كمتر باشد.

تجزيه و تحليل

بررسي اخبار مربوط به شركت و بازار فني تحليل ناميده مي شود بدين معنا كه تحليل گر بر اساس اخبار شنيده شده و تجربه نسبت به آينده شركت اظهار نظر ميكند

تحليل ها عمدتا بر دو پايه و روش استوار اند

1. روش تحليل بنيادي
2. روش تحليل تكنيكي

به سبب نقش انكارناپذيرى كه اطلاعات در بازار سرمايه و بورس اوراق بهادار دارد، گفته مى شود كه گرانبهاترين دارايى در بورس، اطلاعات است. اطلاعات، تعيين قيمت و تغيير قيمت را توجيه مى كند. تكيه گاه اصلي تجزيه وتحليل بر اطلاعات ميباشد.سهامداري مي تواند با اطمينان بيشتري به سودآوري آينده سهام خود اميدوار باشد كه از تجزيه و تحليل بهره اي كافي برده باشد تجزيه و تحليلش بر مبناي اطلاعات مختلف و متنوع موثر در بورس و بازار باشد. . بنابراين، سرمايه گذاران مطلع  بر مبناى به كارگيرى اطلاعات جديد راهبردهاى خود را تدوين و توجيه مى كنند. بدين ترتيب، فاصله زمانى بين دستيابى به اطلاعات و تعيين قيمت وجود دارد. بر اين اساس، آنان كه سريع تر به اطلاعات دست يافته اند از  نوعى رانت برخوردار شده اند، زيرا زودتر از ديگران مى توانند   قيمتى را كه پس از انتشار اطلاعات شكل مى گيرد، پيش بينى كنند.

اطلاعات مربوط به اوراق بهادار :

1. اطلاعاتى كه در ارزشيابى و قيمت گذارى اوراق بهادار مورد استفاده قرار گيرد
2. - عرضه و تقاضا
3. - وضعيت اقتصاد و تحولات اقتصادى
4. - اطلاعات بخشى
5. - اطلاعات شركت ها مانند بافت مالى، سودآورى، حجم فروش، مسايل مديريتى، وضعيت اندوخته ها
6. اطلاعات مربوط به اوراق بهادار تالار معاملات.
7. -  اطلاعاتى نظير حجم معاملات
8. -  قيمت هاى آغازين و پايانى
9. -  سفارش هاى خريد و فروش
10. -  عرضه عمده سهام

تحليل تكنيكي

تحلبلیكه فقط بر مبناي قيمت سهم در گذشته انجام شود و از روند قيمت سهم در گذشته ،آينده آن تخمين زده بشود.تحليل گران حرفه اي چارتيست خوانده ميشوند. زيرا تحليل آنها غالبا بر پايه نمودار ميباشد

چارتيست ها: اهميت چارت تا به آنجاست كه يكي از معامله گران بزرگ امريكايي ميگويد: "تمام انديكاتورهاي نمودارتان را خاموش كنيد. فقط و فقط به چارت نگاه كنيد. اگر سيگنال خريد يا فروش داد عمل كنيد." اين بيان مخالف استفاده از انديكاتورها در تحليل نيست بلكه اهميت نمودار را نشان ميدهد. چارتيستها در تحليل نمودار از انواع مختلف نمودار مانند نمودار شمعي و ميله اي استفاده ميكنند و تنها به قيمت بسته شدن در نمودار خطي توجه نميكنند. در نمودارها چارتيست ها به دنبال مدل هايي ميگردند كه به تجربه دريافته اند تغيير روند را نشان ميدهند. از مهمترين نقاطي كه معمولاً يك چارتيست در اولين قدم شروع به يافتن آن در نمودار ميكند، خطوط حمايت و مقاومت هستند

خط حمايت: خطي كه كمترين قيمت هاي مورد معامله سهام را به هم وصل ميكند

خط مقاومت: خطي كه بيشترين قيمت هاي مورد معامله سهام را به هم وصل ميكند

نمودارهاي ابزارهاي مناسب تحليل تكنيكي مي باشندو رايج ترين نمودار ،نمودار ميله اي است. در نمودار ميله اي چهار نوع داده مختلف درباره يك سهم مورد نياز است

كه عبارت اند از:

قيمت بالا(High ): بالاترين قيمت سهم در روز

قيمت پايين ( Low ): پايين ترين قيمت سهم در روز

قيمت افتتاح( Open ): قيمتي كه سهم با آن باز مي شود ( اغلب قيمت اختتام روز قبل)

قيمت اختتام(close ):قيمتي كه سهم در آخر روز با آن بسته مي شود.

تحليل تكنيكي به دو چيز بستگي دارد:

-         قيمت فعلي

-         سابقه تغييرات قيمت

گام هاي اساسي در ارزيابي تكنيكي:

1.      تحليل وسيع بازار از طريق شاخص هاي اصلي بازار

2.      تحليل صنايع براي شناسايي گروهاي قوي و ضعيف در داخل بازار(صنعت برتر)

3.      تحليل سهام براي شناسايي سهام هاي قوي و ضعيف در داخل گروه هاي انتخابي.( سهم برتر )

RSI

شاخص قدرت نسبي:عددي بين 0 تا 100 مي باشد.عدد 30 به معني در كف بودن سهم و عدد هفتاد به معني در سقف بودن سهم مي باشد.هر چه RSI بالاتر باشد، قدرت سهم براي بالا رفتن بيشتر است.

MACD

ميانگين متحرك وهمگرا واگرا

Stochastic Slow

شامل دوقسمت K% و D% كه اگر K% بالاتر از D% باشد علامت خريد و اگر K% پايين تر ازD% باشد علامت فروش است.

تغيير قيمت

ميزان تغيير قيمت سهم در آخرين روز معاملات

Acc/Dis

عرضه و تقاضاي سهم را نشان مي دهد و نمادهاي بينA+ و D- را به خود اختصاص مي دهد.مقاديربه سمتA+ نشانه تجمع بيشتر و در نتيجه تقاضاي بالاي سهم است و مقادير به سمت D- نشانه توزيع بيشتر و در نتيجه عرضه بالاي سهم است.

Moving Average

ميامگين متحرك: ميانگين قيمت در 14، 30،45 روز گذشته را نشان مي دهد.اگر قيمت بسته سهم بالاي اين سه ميانگين باشد،سهم افزايشي خواهد بود. اگرقيمت بسته شدن سهم پايين تر از سه ميانگين باشد سهم كاهشي است.

قيمت بسته

آخرين قيمت سهم در داد و ستد روزانه

ADX/+DI/-DI

سه نماگر مي باشندكه هر سه در سيستم تعيين روند سهم به نام سيستم" حركت جهت دار" مورد استفاده قرار مي گيرند.وقتي DI + بالاتراز DI  -بود امكان رشد قيمت سهم وجود دارد.برعكس وقتي كه DI+ پايين تر از DI- بود احتمال كاهش قيمت سهم وجود دارد.

Signal line

خطي است در نمودار MACD .اگر MACD بالاي خط سيگنال باشد علامت خريد و اگر پايين خط سيگنال باشد علامت فروش مي باشد.

تحليل بنيادي

هدف اصلي ازاين تحليل ها ، تعيينارزش واقعي سهام شركت ها است.تحليل بنيادي معمولا بر اطلاعات و آمار كليدي مندرج در صورت هاي مالي شركت تمركز مي نمايد تا مشخص كند كه آيا قيمت سهام به درستي ارزشيابي شده است تحليل هايي كه با در نظر گرفتن آينده شركت بر اساس اخبار شركت و صنعت انجام مي گيرد بررسي همه جانبه و بنيادين شركت و پارامترهاي موثر بر روند كار شركت را بررسي ميكند تحليل بنيادي عبارت است از مطالعه و بررسي شرايط اقتصاد ملي ، صنعت و وضعيت شركت افراد استفاده كننده از روش تحليل بنيادي را بنيادگرامي نامند براي تحليل موفق سهام بايد پارامترهاي زير را در نظر بگيرند

1. عرضه و تقاضاي سهام
2. EPS ساليانه سهام و مقايسه آن با EPS سال قبل
3. عايدي هر سهم (EPS ) در دوره جاري و مقايسه آن با عايدي هر سهم در دوره مشابه سال قبل
4. گروه صنعتي كه سهام متعلق به آن است،محصولات جديد،تغييرات گروه،مديريت شركت صاحب سهم
5. پيشرو(leader) يا دنباله رو(lagger) بودن سهام
6. مالكيت سهم
7. جهت بازار و شاخص يابي

بخش قابل ملاحظه اي از اطلاعات بنيادي ، بر اطلاعات و آمار اقتصاد ملي،صنعت و شركت تمركز دارد در چهار مرحله در تحليل شركت وجود دارد

تجزيه و تحليل اقتصاد

اولين مرحله از تحليل بنيادي ،بررسي كلي اقتصاد است تا مشخص كنيم كه آيا شرايط كلي اقتصاد براي بازار سهام مناسب است يا نه؟آيا تورم موثر است؟نرخ هاي بهره در حال افزايش است يا كاهش؟ آيا مصرف كنندگان كالاها را مصرف مي كنند تراز تجاري مطلوب است؟ اينها تنها بخشي از سوالاتي است كه تحليل گر بنيادي براي تعيين كردن تاثيرات شرايط اقتصادي بر بازار سهام با آنها مواجه است.

تجزيه و تحليل صنعت

وضعيت صنعتي كه شركت در آن قرار دارد، تاثير قابل توجهي بر نحوه فعاليت شركت دارد.آگر وضعيت صنعت مطلوب نباشد،سهام موجود در اين صنعت نيز نمي تواند بازده مناسبي داشته باشد.معمولا بنيادگراها پنج صنعت اصلي را كه روند رشد بالايي دارند و ارزش كل آن در صد بالايي از معاملات را در بر مي گيرد در نهايت انتخاب مي كنند.سهام ضعيف در صنعت قوي بهتر از سهام قوي در صنعت ضعيف است.

تجزيه و تحليل شركت

بعد از تعيين وضعيت اقتصاد و صنعت ، خود شركت نيز بايد تجزيه و تحليل شودتا از سلامت مالي آن اطمينان حاصل گردد. تحليل شركت معمولا از طريق بررسي صورت هاي مالي شركت انجام مي شود. از روي اين صورت ها مي توان نسبت هاي مالي سودمندي را محاسبه نمود.(دربخش نسبت هاي مالي)

نسبت های مالی(اهرمی و بازار)

نسبت ها روش هايي هستند كه به شركت ها و سهامداران آنها اين امكان را مي دهد كه خود را در مقابل سايرين ارزيابي نمايند. نسبت ها وسيله اي هستند كه از طريق آنها سهامدار می تواند تمامی نتايجي را كه ازصورت های مالی كه شركت باز دارد را بدست آورد.بطور خلاصه، برای اطمينان ازسلامت مالی شركت بايد صورت های مالی آن شركت را تجزيه و تحليل نمود و در اينجا می توان با نسبت های مالی نتايج قابل توجه ای از صورت های مالي آن شركت بدست آورد .

نسبت اهرمی:

نسبت هايي كه تركیب سرمایه از بدهی شركت را نمایان میسازد یعنی نشان می دهد شركت چه مقدار از نیاز مالی خود را با وام جبران نموده است.

نسبت بازار:

نسبت های بازار،اغلب بر قیمت های جاری بازار مبتنی هستند سهامداران معمولا به قیمت بازار سهام عادی و تعدادی از نسبت ها كه وضعیت شركت را در ارتباط با بازار می سنجد،اهمیت می دهند.سرمایه گذار برای اینكه بخواهد تعدادی سهام خاص از یك شركت،داشته باشد بایست قیمت بازار آن سهام را به دارنده سهام پرداخت ندمتی كیه گذار قبل از خریدسهام عادی  كه شركت سهام آن شرط را از نظر پرداخت سود سهام ، بازده سود سهام و ...  سنجد.

1. نسبت قیمت به سود( P/E)
2. نسبت سود تقسیمی هر سهم
3. نسبت پرداخت سود سهام
4. بازده سود سهام

• نسبت پرداخت سود سهام :

نسبت پرداخت سود سهام، میزان سود در دسترسی را كه می توان به عنوان سود تقسیمی بین  سهامداران  عادی توزیع  نمود ، بیان می  كند.این نسبت بیان می كند كه چه درصدی از سود هرسهم شركت به سهامداران در غالب سود سهام پرداخت می شود و چه درصدی برای تامین نیازهای مالی آینده شركت مورد استفاده قرار می گیرد.

نسبت فوق نشان می دهد كه چند درصد سود خالص شركت به صورت نقدی بین سهامداران شركت توزیع می شود و چند درصد سود خالص به سهامداران پرداخت نمیشود و به عنوان رشد و توسعه سرمایه گذاری ها توسط شركت نگهداری می شود.سود تقسیم نشده موجب افزایش سود انباشته شركت می شود و سود انباشته موجب تحصیل بازده مستقیم توسط سهامدار نمی شود،اما سهامداران با افزایش سود سهام عادی از این قسمت هم بهره مند می شوند

بازده سود سهام

برخی از سرمایه گذاران ،سهام عادی را به منظور كسب سود سهام خریداری می كنند.برخی دیگر،به رشد قیمت بازار سهام عادی توجه دارند.بازده سود سهام یك یارسنجش سهامداران از میزان سرمایه گذاری در سهام عادی طی یك دوره می باشد.

نسبت فعالیت

نسبت های فعالیت مشخص می كند كه چه مقدار از دارایهای جاری قابلیت تبدیل به وجوه نقد را دارد.نسبت های فعالیت را می توان برای موجودی ها ، حساب های دریافتنی،حساب های پرداختنی و سایر داراییها محاسبه نمود.

تجزیه و تحلیل فعالیت در مورد نحوه كاربرد دارایهای شركت جهت كسب درآمد و فروش مورد استفاده قرار می گیرد.با استفاده از تجریه وتحلیل فعالیت، می توان میزان مناسب سرمایه گذاری شركت در دارایهای جاری و ثابت را تعیین نمود و چنانچه این قبیل سرمایه گذاری ها  بیش از اندازه زیاد باشد ، می توان وجوه اضاف را در موارد مولدتری بكار گرفت و چنانچه میزان سرمایه گذاری در دارایهای شركت كم بود ، می توان نتیجه گرفت كه شركت خدمات نامطلوب به مشتریان ارایه می دهد و یا در تولید محصولات كارایی مناسب ندارد. .

نسبت تعداد دفعات گردش موجودی:

گردش موجودی های شركت یكی از نسبت های فعالیت می باشد كه از تقسیم كردن قیمت تمام شده كالای فروش رفته به موجودی ها محاسبه می شود.این نسبت از طریق محاسبه تعداد گردش موجودی ها در طول سال اندازه گیری می شود.بهای تمام شده كالای فروش رفته منعكس در صورت حساب سود و زیان، نماینده قیمت تمام شده جمع كالاهایی است كه طی یك دوره جهت فروش، از انبار خارج شده است و متوسط قیمت تمام شده موجودی ها، نماینده بهای تمام شده كالا هایی است كه به طور متوسط در انبار موجود بوده است. استین نسبت بین بهای تمام شده كالای فروش رفته و بهای تمام شده متوسط موجودی های نگهداری شده در انبار در ظرف یك دوره ، نماینده تعداد دفعاتی می باشد كه موجودی ها به طور متوسط در طی یك دوره گردش داشته اند.بالا بودن نسبت تعداد دفعات گردش موجودی مطلوب است، زیرا هر بار كه كالا به فروش رسد معمولا سودی نیز تحقق می یابد.اما چنانچه یك نسبت گردشی خیلی بالا باشد، معرف این مطلب است كه شركت ، موجودی كافی در جهت فروش و ارایه به مشتریان نگهداری نمی كند و نتیجه آن كمبود موجودی و عدم رضایت مشتری و ازدست دادن مشتری می تواند باشد. همچنین نسبت خیلی بالا تعداد گردش موجودی ممكن است با توجه به شرایط خاص بازار، تهیه مواد برای شركت مشكل باشد ویا قیمت ها به سرعت بالا روند كه باعث ایجاد وقفه در تولید و فروش می شود كه در نهایت منجر به از دست دادن مشتریان و كاهش سود خواهد شد

یك نسبت گردشی پایین معرف این مطلب است كه میزان زیادی موجودی در انبار نگهداری می شود، فروش در سطح پایینی است، هزینه های انبارداری بالا رفته است و مسلما گردش وجوه نقد در سطح پائینی خواهد بودیك سهامدار حرفه ای زمانی یك  سرمایه  خود را در 2 یا 3 سهم  شركت  معطوف دارد، بررسی نسبت ها و صورت های مالی آن شركت ها را پیگیری می نماید .شاید در ابتدای شروع فعالیت برای شما كمی دلسرد كننده باشد كه چه طور می توان همه این تجزیه و تحلیل ها را  در زمان مناسب به كاربرد، اما باید در نظر داشته باشید كه سهامداری كه بیشتر وقت و سرمایه خود را بعد ازمدتی فعالیت در بورس به كار می گیرد و به صورت واقعی و عملی با سهام ها و شركت ها و سهامداران دیگر در ارتباط خواهد بود ، تمامی این مراحل بصورت بسیار جذاب و در زمانی بسیار كم صورت خواهد گرفت

نسبت های نقدينگي

اساس كاربرد نسبت نقدینگی بر این استوار است كه دارایهای جاری  شركت ، منابع نقد شركت،برای بازپرداخت بدهیهای جاری است.معمولا بدهیهای جاری شركت از محل های جاری آن پرداخت می شودو هر چه دارایهای جاری بیشتر باشد پرداخت بدهیهای جاری آسانتر است.نقدینگی به وضعیت سرمایه در گردش خالص یك شركت وابسته است توانایی یك شركت در تبدیل داراییها به وجوه نقد و یا به دست آوردن وجوه نقد میباشد   .سرمایه در گردش از طریق كسر بدهیهای جاری از دارایهای جاری بدست می آید.ارتباط بین دارایهای جاری و بدهیهای جاری شركت ، شاخصی از درجه قابلیت تبدیل به وجوه نقد و قدرت نقدینگی شركت را نشان می دهدنسبت نقدینگی توانایی قدرت  شركت در بازپرداختیهای  كوتاه مدت اندازه گیری میكند.

انواع نسبت های نقدینگی:

1. نسبت جاری
2. نسبت سریع
3. نسبت آنی
4. نسبت سرمایه در گردش
5. نسبت آنی

نسبت جاری:

حد مطلوب این نسبت معمولا 2 است.این نسبت رایج ترین نسبت برای اندازه گیری قدرت پرداخت بدهیهای جاری شركت می باشد.نسبت جاری تعداد دفعاتی را كه می توان از محل دارایهای جاری بدهیهای جاری را پرداخت نمود را نشان می دهد.نماد توانایی شركت در پرداخت بدهی های شركت در سر رسید های كوتاه مدت است حاصل تقسیم دارایی جاری - موارد دیر نقد شونده، هر اندازه این نسبت بزرگتر باشد شركت در پرداخت آن با مشكلات كمتری مواجه است و اعتباردهندگان تامین بیشتری دارند.جاری شركت برای پرداخت آن، در دارایی جاری  اعتبارموجود می باشد هراندازه این نسبت كوچكتر باشد،نشان دهنده وضعیت نامطلوب نقدینگی شركت است.

نسبت سود

تمامی فعالیت ها،عملیات،برنامه ها و تصمیمات  شركت در آن انعكاس می یابد.درآمد یا سود خالص تنها معیار اندازه گیری سودآوری می باشد.سهامداران و سرمایه گذاران علاقه زیادی به ارزیابی سودآوری شركت دارند این شركتها  برای جذب سرمایه مورد نظر خود مجبورند سود كافی برای تامین بازده مناسب جهت سرمایه گذاران و اعتباردهندگان بدست آورند.چنانچه شركت ها سود كافی بدست نیاورند، قادر نیستند سرمایه مورد نیازجهت انواع پروژه ها و طرح های خود را بدست آورند.نسبت های سودآوری،میزان موفقیت شركت را در كسب سود و بازده خالص نسبت به درآمد و فروش یا نسبت به سرمایه گذاری می سنجند و حتی عملكرد كلی شركت و كارایی مدیریت در تحصیل سود مناسب را مورد سنجش قرار می دهند.

نسبت های سودآوری:

1. نسبت سود ناخالص به فروش
2. نسبت سود عملیاتی به فروش
3. نسبت سود خالص به فروش

نسبت سود خالص به فروش

از طریق تقسیم كردن سود خالص به كل فروش محاسبه می شود.این نسبت نشان می دهد كه از هر صد ریال فروش، چند ریال به سود خالص  برای سهامداران تحصیل شده است.نسبت سود خالص  از معیارهای مهم جهت سنجش كارایی مدیریت به شمار می رود.البته این نسبت به تنهایی معیار سنجش موفقیت یا عدم موفقیت شركت نیست ، بلكه باید عوامل دیگر از جمله حجم فروش، سیاست قیمت گذاری محصولات، ساختار هزینه های شركت، مطالبات، سرعت گردش داراییهاو ... رانیز در نظر گرفت.یك نسبت سود خالص نشانه نامطلوب بودن وضعیت سودآوری شركت نمی باشد،زیرا ممكن است كه نرخ نازل سود خالص به فروش،همراه با گردش سریع داراییها و حجم فروش زیاد،سود به میزان زیادی برای شركت ایجاد نماید.

نسبت های سودآوری: ( بازار)

1. نسبت قیمت به سود( P/E)
2. نسبت سود تقسیمی هر سهم
3. نسبت پرداخت سود سهام
4. بازده سود سهام

نسبت قیمت به سود P/E

نسبت پرداخت سود هر سهم به صورت زیر قابل محاسبه است

از طریق تقسیم كردن قیمت جاری سهام به عایدی هر سهم ( EPS)  بدست می آید.این نسبت نشان می دهد سرمایه گذار برای خریدن یك تومان ازیك شركت،چقدر باید بپردازد.به عنوان مثال، اگر قیمت جاری سهام، 20 تومان و عایدی هر سهم ، 2 تومان باشد، آنگاه نسبت 10 P/E به دست می آید. تا حدی وضعیت موجود،رشد بالقوه،ارزش بازار و درآمد شركت را مشخص می كندنسبت قیمت به سود بیان می كند كه بازار برای سود هر سهم شركت چقدرمایل است پول نقد پرداخت كند.قیمت بازار به تنهایی گران یا ارزان بودن سهام را نشان نمی دهد.این نسبت تعیین می كند كه چه مبلغ سرمایه گذاری برای تحصیل سود سالانه ، لازم است نسبت P/E ( نسبت قیمت سهام به عایدی هر سهم) اگر تمام شرایط دیگر یكسان باشد، شركتی كه P/E آن كمتر است، ارزش بهتری دارد.نسبت فوق نشان می دهد كه چند درصد سود خالص شركت به صورت نقدی بین سهامداران شركت توزیع می شود و چند درصد سود خالص به سهامداران پرداخت نمیشود و به عنوان رشد و توسعه سرمایه گذاری ها توسط شركت نگهداری می شود.سود تقسیم نشده موجب افزایش سود انباشته شركت می شود و سود انباشته موجب تحصیل بازده مستقیم توسط سهامدار نمی شود،اما سهامداران با افزایش سود سهام عادی از این قسمت هم بهره مند می شوند.

انواع معاملات (انفرادي- گروهي) و مراحل انجام

در بورس اوراق بهادار تهران معاملات به دو صورت گروهي و انفرادي توسط كارگزاران صورت مي گيرد.

افراد براي خريد سهام به كارگزاري مراجعه نموده و پس از انجام مراحل اداري در ليست خريداران سهام يك شركت قرار مي ‏گيرند و كارگزار مي تواند خريد سهام براي افراد را به دو صورت انفرادي و گروهي انجام دهد.

توضيح: انجام يك معامله نياز به دو طرف معامله يعني خريدار و فروشنده سهام دارد و در سامانه رايانه اي بورس خريدار و فروشنده با يك كد معاملاتي و بر اساس مشخصات شناسنامه اي افراد تعريف و شناسايي مي گردند. 

مراحل انجام معاملات انفرادي:

1ـ كارگزار خريدار مشخصات شناسنامه اي خريدار سهام (نام ـ نام خانوادگي ـ شماره شناسنامه ـ محل صدور و نام پدر) را جهت ايجاد كدمعاملاتي به واحد سپرده گذاري شركت خدمات بورس ارايه مي نمايد.

2ـ كارگزار فروشنده برگ سهام فروشنده را جهت سپرده نمودن سهام (تبديل نمودن برگ سهام عادي به برگ سهام قابل فروش ) به واحد سپرده گذاري اين شركت ارايه مي دهد.

3ـ كارگزار خريدار و فروشنده با توجه به درخواست هاي خريد و فروش براي سهام هر شركت، معامله سهام را در سامانه رايانه‏اي بورس به ترتيب اولويت در سا عات معامله (9 صبح الي30/12) و به صورت انفرادي انجام مي دهند.

معاملات گروهي: زمانيكه درخواست كنندگان خريد سهام يك شركت بيش از اندازه معمول باشند، كارگزار براي صرفه جويي در وقت، معامله را به صورت گروهي انجام مي‏دهد و در حال حاضر معاملات گروهي به دو نوع «ددد» و «ررر» تعريف شده است. در معاملات گروهي «ددد» خريداران و فروشندگان سهام افراد معمولي مي باشند، در حاليكه در معاملات گروهي «ررر» سازمان خصوصي سازي وكالتأ به عنوان فروشنده سهام شركت هاي دولتي و كارگران و كاركنان همان واحد به عنوان خريداران سهام مطرح مي‏گردند.

مراحل انجام معاملات گروهي «ددد»:

1- كارگزار مشخصات خريداران سهام را در يك ديسكت با فرمتي مناسب تعريف شده در بند پاياني اين بخش دريافت مي‏نمايد و نسبت به ايجاد كدمعاملاتي براي نامبردگان اقدام مي‏نمايد.

2- در صورت دارا بودن كدمعاملاتي براي خريداران و در صورت موجود بودن فروشندگاني براي سهام همان شركت، به شرطي كه تعداد خريداران كمتر از 6000 نفر باشند يك معامله گروهي( با يك شماره اعلاميه ) در ساعات معامله ( 9 صبح الي30/12 ظهر) صورت مي‏گيرد. يعني‏يك طرف معامله جمع سهام فرشنده يا فروشندگان و طرف ديگر معامله يك كد فرضي «ددد» به عنوان خريدار سهام در نظر گرفته مي شود. در صورتي كه تعداد خريداران بيش از 6000 نفر باشند دو معامله با دو شماره اعلاميه صورت ‏مي‏گيرد و تفكيك افراد به دو فايل جداگانه را كاربران شركت خدمات بورس تعيين مي‏نمايند.

3- كارگزار مربوطه تا ساعت 6 بعد از ظهر فرصت تخصيص سهام از كدفرضي «ددد» به نام خريداران واقعي را دارد.

4- در صورت عدم تخصيص سهام در زمان مقرر، كارگزار خريدار موظف است سهام خريداري شده را به نام خود نموده و در زمان معامله ديگري سهام مذكور را به فروش برساند. (كه انجام اين رويداد كارگزار را ملزم به پرداخت كارمزدي براي خريد و سهام مذكور مي نمايد).

5- در صورت عدم وجود كدمعاملاتي براي خريداران، كارگزار ديسكت حاوي اطلاعات خريدار را به همراه يك نامه رسمي به شركت خدمات بورس ارسال مي‏نمايد و پس از ايجاد كد معاملاتي پرينتي از ليست افراد با كد معاملاتي ايجاد شده براي كارگزار ارسال مي گردد. (البته كارگزار قبل از انجام معامله گروهي صحت عمليات تخصيص كد معاملاتي را تلفني جويا مي شود).

6- گاهي اوقات كارگزار خريدار، درخواست تخصيص سهام را نيز به شركت خدمات بورس محول مي نمايد كه در اينصورت ديگر پرينتي تهيه نمي گردد و تخصيص سهام بصورت اتوماتيك از كد فرضي «ددد» به نام سهامداران واقعي صورت مي‏گيرد.

مراحل انجام معاملات گروهي « ررر»:

معاملات گروهي «ررر» به دو صورت نقدي و اعتباري صورت مي گيرد.

الف ـ واگذاري سهام گروهي « ررر» از نوع نقدي:

1- كارگزار مشخصات خريداران سهام را در يك ديسكت با فرمتي مناسب تعريف شده در بند پاياني اين بخش دريافت مي‏نمايد و نسبت به ايجاد كدمعاملاتي براي نامبردگان اقدام مي‏نمايد.

2- در صورت دارا نبودن كدمعاملاتي براي افراد، كارگزار ديسكت مذكور را طي يك نامه رسمي به شركت خدمات بورس ارسال مي‏نمايد. در معاملات گروهي « ررر» اغلب خريداران داراي كدمعاملاتي نمي‏باشند.

توضيح: در معاملات گروهي « ررر» شرط يك معامله با يك اعلاميه براي حداكثر 6000 خريدار و دو معامله براي بيش از 6000 خريدار صادق است.

3- در شركت خدمات بورس كدمعاملاتي براي نامبردگان ايجاد شده و پرينتي از ليست افراد با كدمعاملاتي ايجاد شده براي كارگزار ارسال مي گردد.

4- كارگزار ملزم است معاملات گروهي « ررر» را در ساعت 30/12 الي 30/13 يعني يك ساعت بعد از ساعت اصلي معامله و توسط سايت كامپيوتري شركت خدمات بورس انجام ‏دهد. زيرا در اغلب موارد قيمت سهام واگذاري در معاملات گروهي « ررر» پايين تر از قيمت تابلو ارايه مي‏شود.

5- كارگزار پس از انجام معامله گروهي « ررر» فرصت سه روز براي تخصيص سهام از كد فرضي « ررر» به نام سهامداران واقعي را دارد (روز انجام معامله گروهي نيز محاسبه مي‏گردد ).

6- گاهي اوقات كارگزار خريدار، درخواست تخصيص سهام را نيز به شركت خدمات بورس محول مي نمايد كه در اينصورت ديگر پرينتي تهيه نمي گردد و تخصيص سهام بصورت اتوماتيك از كدفرضي « ررر» به نام سهامداران واقعي انجام مي شود.

ب ـ واگذاري سهام گروهي « ررر» از نوع اعتباري داراي شرايط خاصي به شرح ذيل است:

1ـ براي واگذاري سهام اعتباري، به دليل عدم پرداخت وجه نقد توسط افراد در سامانه معاملات رايانه اي سازمان بورس معامله اي صورت نمي گيرد.

2ـ پس از اعلام واگذاري، انتقال سهام از سهام اصالتي سازمان خصوصي سازي به سهام وكالتي آن سازمان در سامانه رايانه‏اي بورس، طي مراحلي اداري و ارسال يك درخواست رسمي از مديريت بازرسي سازمان بورس، توسط كاربران شركت خدمات بورس صورت مي گيرد.

3ـ پس از اتمام بدهي افراد، درخواست انتقال سهام مذكور از سهام وكالتي سازمان خصوصي سازي در آن شركت خاص به نام آن افراد در سامانه رايانه‏اي بورس طي مراحل زير صورت مي گيرد:

مراحل اداري جهت انجام نقل و انتقال سهام از سهام وكالتي سازمان خصوصي سازي به افراد:

1- سازمان خصوصي سازي طي نامه‏اي رسمي در يك ديسكت اسامي افراد را به همراه مشخصات شناسنامه اي آنان (نام- نام خوانوادگي- شماره شناسنامه- محل صدور- نام پدر) به اضافه تعداد سهام قابل تخصيص به فرد را به اداره بازرسي سازمان بورس اوراق بهادار تهران ارسال مي‏نمايد.

2- مديريت بازرسي سازمان بورس در صورت موافقت، مجوز انتقال سهام مذكور را طي نامه‏اي رسمي به شركت خدمات بورس اعلام مي نمايد.

3- شركت خدمات بورس تهران پس از ثبت نامه در دبيرخانه و انجام مراحل اداري، اقدام زير را انجام مي‏دهد.

مراحل تخصيص سهام شركت‏ها از سازمان ‏خصوصي سازي به افراد در سامانه رايانه اي بورس:

1- ابتدا فایل ارسالي، از نظر داشتن فرمت مناسب، بررسي مي‏گردد.

2- در صورت صحت اطلاعات ارسالي در ديسكت، تخصيص كدمعاملاتي براي سهامداران صورت مي‏گيرد.

3- ليست كدهاي معاملاتي ايجاد شده به همراه يك نامه رسمي به اداره بازرسي سازمان بورس ارسال مي شود، اداره بازرسي ليست مذكور را براي سازمان خصوصي سازي ارسال مي‏نمايد، در صورت تاييد، مراتب به اداره بازرسي سازمان بورس و سپس به شركت خدمات بورس اعلام مي‏گردد.

4- شركت خدمات بورس پس از ثبت نامه در دبيرخانه و مراحل اداري تخصيص سهام را انجام مي‏دهد، بدين ترتيب كه، به تعداد اعلام شده از سهام وكالتي سازمان خصوصي سازي «ساز00001» كسر و جمع همين تعداد را به كدهاي معاملاتي ايجاد شده ( به تعداد اشاره شده در فایل ارسالی) اضافه مي‏نمايد.

5- در صورت درخواست انتقال سهام از سهام سپرده سازمان خصوصي سازي، چاپ گواهينامه نقل و انتقال سهام نيز توسط شركت خدمات بورس تهران صورت مي‏گيرد.

فرمت مناسب ديسكت‏هاي ارسالي، جهت تخصيص كدمعاملاتي به افراد:

الف- فايل ارسالي بايستي به دو صورت DBF.  يا TXT .  باشد.

ب- فيلدهاي مورد نياز در ديسكت ارسالي از چپ به راست شامل: نام خانوادگي، نام، شماره شناسنامه، محل صدور، تعداد سهام و نام پدر باشد و فيلدها با جداكننده & از هم ديگر جدا گردند. در صورت عدم اعلام مشخصات فوق عمليات تخصيص كدمعاملاتي صورت نمي‏گيرد.

پ- نام مشخصات كليدي ركوردهاي فايل ارسالي، به صورت زير تعريف شده باشد:

SHR_FNAME =نام خانوادگي

SHR_NAME =نام

SHR_ISNO =شماره شناسنامه

SHR_ISPL = محل صدور

SHR_QTY =تعداد سهام

SHR_FATHER = نام پدر

ج- مجموع كاراكتر اطلاعات ارسالي براساس يكي از كاركترهاي ايران ‏سيستم، پانيذ يا سايه باشد.

چ- اگر در مورد خاصي يكي از مشخصات كليدي فردي نامعلوم بود به جاي آن فيلد هيچگونه علامتي جايگزين نگردد و خالي ارسال شود.

ح- اعلام مشخصات سهامداران حقيقي و حقوقي در دو فايل جداگانه ارسال گردد.

خ- براي اعلام سهامداران حقوقي فيلد نام خالي ارسال گردد و نام سازمان يا شركت يا … بطور كامل در فيلد نام خانوادگي درج گردد و به جاي شماره شناسنامه و محل صدور، شماره ثبت و محل ثبت درج گردد.

10 نكته كه هر سهامداري بايد بداند :

براي سرمايه گذاري در بورس توجه به برخي نكات مي تواند مفيد باشد و مارا در رسيدن به اهدافمانياري دهد. موارد زير از جمله نكات مهمي هستند كه برخي از آنها از اصول مهم و پايه اي سرمايه گذاري در اين حيطه اند:

۱- انتخاب صنعت برتر : در ميان صنايع مختلف صنايعي هستند كه ميانگين بازده آنها از ميانگين بازده بازار بيشتر است.

۲- انتخاب شركت برتر : پس از گزينش صنعت برتر حالا به سراغ شركتهايي برويد كه بازده آنها از ميانگين بازده صنعت بالاتر است .

(منظور از بازده، كليه سودهاي منتفع از شركت اعم از EPS، اختلاف قيمت، سهام جايزه و... در يك مدت معين مي باشد.)

۳- ميزان نقد شوندگي: هيچگاه سهمي نخريد كه در فروش آن دچار مشكل شويد. نقد شوندگي عامل بسيار مهمي است كه هرگز نبايد مورد غفلت قرار گيرد. اين فاكتور متاثر از پارامترهايي مثل حجم معاملات شركت، تعداد سهام معامله شده، دفعات معامله، تعداد خريدار و... مي باشد. نقد شوندگي به صورت رتبه اي مطرح مي شود و رتبه 1 به معناي بالاترين ميزان نقد شوندگي است و رتبه هاي 2 و 3 و 4 و ..... به ترتيب نقد شوندگي كمتري دارند.

برخي از افراد تا رتبه 100 را قابل قبول مي دانند. بعضي ها بيشتر از 50 نمي روند و عده اي هم به بيشتر از 20 رضايت نمي دهند. به هرحال بسته به استراتژي و هدف سرمايه گذاري تان، ملاكي را براي خودتان قرار دهيد.

لازم به ذكر است كه رتبه نقد شوندگي در يك محدوده زماني قابل محاسبه است مثلا يكساله، شش ماهه، يكماهه و... اما در بيشتر موارد از نقد شوندگي 3 ماهه استفاده مي شود.

۴- ميزان سهام در دست سهامداران عمده: هر چه اين ميزان كمتر باشد و سهم يك شركت بيشتر در دست مردم و سهامداران جز باشد، بهتر است. چرا كه در اينجا عرضه و تقاضاي و اقعي است كه ميزان قيمت را تعيين مي كند. در صورتيكه قسمت اعظمي از سهام يك شركت در دست سهامداران عمده باشد به همان نسبت آنها مي توانند كنترل بيشتري را بر آن سهم اعمال كنند. و در اين بين سهامدار جز است كه ضرر مي كند.

۵- اخبار اقتصادي-سياسي: همواره به اخبار داخلي و خارجي توجه داشته باشيد. فكر نمي كنم روزانه 15 دقيقه گوش دادن به اخبار يا مطالعه روزنامه ها وقت زيادي بگيرد اما كمك بزرگي به شما خواهد كرد تا بتوانيد در برخي موارد روند بازار را پيش بيني كنيد و همينطور صنايع خاصي را مورد توجه قرار دهيد .

۶- P/E: اين شاخص مطالب بسيار زيادي به ما مي گويد. مثلا به ما مي گويد كه جو بازار از يك سهم بخصوص چه انتظاري دارد. ميزان بالاي اين شاخص مي تواند نشاندهنده اين واقعيت باشد كه سهامداران چشم اميد به آن سهم بسته اند و باور دارند كه پيشرفت قابل ملاحظه اي خواهد داشت.

ميزان رشد P/E را نيز فراموش نكنيد سالهاي مختلف را باهم مقايسه كنيد شركتهاي يك صنعت را نيز با يكديگر مقايسه كنيد.

۷- اخبار طرح و توسعه شركت: به دنبال اخبار و اطلاعات شركت مورد نظرتان بر آييد. آيا شركت طرح تو سعه، افزايش سرمايه، پروژه هاي آتي دارد يا خير؟ مسلما انتخاب شركتي كه موارد مذكور را دارد به جاي شركتي كه مدتها است افزايش سرمايه نداده، پروژه جديدي اجرا نكرده و طرحي براي آينده ندارد عاقلانه تر است. مخصوصا سرمايه گذاري كه تصميم به استمرار و ادامه سرمايه گذاري دارد حتما بايد به اين مطلب توجه كند.

۸- ميزان رشدEPS: كدام شركتها رشد EPS بيشتري داشته اند؟ كدام شركتها معمولا در اول سال مالي EPS پايينتري اعلام كرده و در طول سال مرتبا آنرا تعديل مثبت مي كنند؟ آنها را از نظر دور نداريد.

۹- سبد سهام: هميشه سبد سهام درست كنيد. با اين كار ريسكتان را پايين مي آوريد. به قول يك مثل قديمي همه تخم مرغها را داخل يك سبد نگذاريد. در تشكيل سبد، تعدد و تنوع شركت و صنعت را فراموش نكنيد.

۱۰- استراتژي: همواره يك استراتژي داشته باشيد. و خود را مقيد به پيروي از آن بدانيد. متاسفانه اكثر ما دنباله رو ديگران هستيم بدون اينكه خودمان برنامه مشخصي داشته باشيم و فقط با تقليد از ديگران پي آنها مي رويم . البته تقصير هم نداريم چون اطلاعات كافي وجود ندارد و بطور تخصصي به سهامداري كه در خيلي از جاها يك شغل است و يك تخصص پيچيده ( و البته پر سود ) ، نپرداخته ايم.

قبل از اينكه سرمايه و پول خود را به خطر بياندازيد، روي كاغذ (البته در دنياي تكنو لوژيكي امروز كامپيوتر ) روشها و استراتژيهاي مختلف را در طول زمان امتحان كنيد و آنها را با يكديگر مقايسه كرده و معايبشان را رفع كنيد و سيستم خاص خودتان را پرورش دهيد. حتي اگر مدت زيادي روي اين كار ( خريد و فروش فرضي ) وقت صرف كنيد يقينا با دستي پر تر وارد بازار واقعي بورس مي شويد. بهتر و مو فقتر ا ز كسي كه ساليان سال در بازار بورس است و بدون هيچ استراتژيي چشم به دهان ديگران دوخته تا ببيند آنها چه مي گويند و آن كاري را بكند كه ديگران مي كنند.

باید خاطر نشان کرد كه هرگز از يك تكنيك به تنهايي استفاده نكنيد چون بازار به آن اندازه ساده نيست كه متاثر از يك يا چند عامل ساده باشد بلكه عوامل مختلف و متعدد و گاها پيچيده و غير قابل پيش بيني و جود دارند كه علاوه بر آن كه خودشان به تنهايي يك فاكتور تاثير گذارند، تعامل آنها با يكديگر نيز نتايج متفاوتي را باعث مي شود.

مفهوم P/E چيست؟

نسبت قيمت به سود يكي از افزارهاي قديمي و عموماً پر استفاده به منظور ارزش گذاري سهام است. هر چند محاسبه P/E بسيار ساده است اما تفسير آن عملاً دشوار مي نمايد. در شرايط معيني اين نسبت بسيار گويا و در زمان هاي ديگر كاملاً بي معنا جلوه مي كند. از اين رو، غالباً سرمايه گذاران اين اصطلاح را نادرست به كار مي گيرند و در تصميماتشان بيش از حد لازم به آن وزن مي دهند.

در بخش هاي بعدي اين مقاله ابتدا به تشريح و تبيين P/E مي پردازيم، سپس چگونگي استفاده از اين نسبت را در تجزيه و تحليل سهام بازگو مي كنيم، و سرانجام به شرايطي مي پردازيم كه نبايد از اين نسبت استفاده شود.

• P/E چيست ؟

P/E كوتاه شده نسبت price) P يا قيمت سهم) به ESP) Earning Per Share) يا سود هر سهم است. همان گونه كه از نام آن پيدا است، براي محاسبه P/E آخرين قيمت روز سهام يك شركت به سود هر سهم (EPS) آن تقسيم مي شود.غالباً P/E در تاريخ هايي محاسبه مي شود كه شركت ها اطلاعات EPS (معمولاً سه ماهانه) را افشا مي كنند. اين P/E را كه بر مبناي آخرين EPS محاسبه مي شود بعضاً P/E دنباله دار نيز مي گويند. اما گاهي از EPS برآوردي براي محاسبه P/E استفاده مي شود، اين EPS معمولاً معرف سود برآوردي سال آينده است. در اين صورت به P/E محاسبه شده P/E برآوردي يا پيشتاز گفته مي شود.

محاسبه P/E گاهي روش سومي هم دارد كه مبتني بر ميانگين دو فصل گذشته و برآورد دو فصل باقيمانده سال است. تفاوت عمده اي بين اين سه نوع وجود ندارد اما بايد بدانيد كه از محاسبات داده هاي تاريخي واقعي در مقايسه با برآوردهاي تحليلگران مالي استفاده كنيد. مشكل بزرگ محاسبه P/E مربوط به شركت هايي است كه سود آور نيستند و از اين رو EPS منفي دارند. در خصوص چگونگي رفتار با اين پديده ديدگاه هاي متفاوتي وجود دارد. برخي قائل به وجود P/E منفي هستند، گروهي در اين حالت P/E را صفر مي دانند و بسياري ديگر هم معتقدند كه ديگر P/E محلي از اعراب ندارد.

به لحاظ تاريخي در بورس اوراق بهادار تهران عموماً ميانگينP/E در دامنه ۲‎/۳ تا ۲‎/۱۳تجربه شده است. نوسان P/E در اين دامنه عمدتاً بستگي به شرايط اقتصادي هر زمان دارد. در حال حاضر ميانگين P/E كل شركت هاي پذيرفته شده در بورس تهران حدود ۲‎/۸ است. همچنينP/E بين شركت ها و صنايع مي تواند كاملاً متفاوت باشد.

• كاربرد P/E

به لحاظ نظري، P/E يك سهم به ما مي گويد كه سرمايه گذاران چند ريال حاضرند به ازاي هر ريال سود يك شركت پرداخت نمايند. به همين جهت به آن ضريب سهام نيز مي گويند. به عبارت ديگر اگر P/E يك سهم ۲۰ باشد بدين معني است كه سرمايه گذاران حاضرند ۲۰ ريال براي هر ريال از سود اين سهم (كه شركت توليد مي كند) بپردازند.

الف- رشد سود

آنچه در بحث بالا به آن پرداختيم رشد شركت ها است. قيمت سهام بازتاب انتظارات سرمايه گذاران از ارزش‌و رشد آينده شركت است. اما توجه كنيد كه اندازه سود (EPS) معمولاً مبتني بر سود هاي (EPSهاي) گذشته است. اگر شركتي انتظار رشد دارد بنابراين انتظار داريم كه سودش نيز رشد كند. در نتيجه تفسيري بهتر از P/E آن است كه خوشبيني بازار از آينده رشد يك شركت را باز تاب مي دهد.

اگر P/E شركتي بالاتر از ميانگين بازار يا صنعت باشد بدين معني است كه بازار در ماه ها يا سال هاي آينده انتظارات بزرگي از سهم اين شركت دارد. شركتي با P/E بالا بايد سود هاي فزاينده ايجاد كند، در غير اين صورت قيمت سهمش سقوط خواهد كرد. مثالي از شركت ايران خودرو گوياي اين بحث است.

ب- ارزاني يا گراني

P/E در مقايسه با قيمت بازار شاخص بهتري براي ارزش گذاري سهم است. مثلاً به شرط پايداري ساير متغيرها، سهمي با قيمت ۲۰۰ ريال و P/E برابر ۱۰ بسيار گران تر از سهمي با قيمت ۲۰۰۰۰ و P/E برابر ۱۰ است. توجه كنيد كه محدوديت هايي در اين مثال وجود دارد. شما نمي توانيد P/E هاي دو شركت كاملاً متفاوت را براي ارزش گذاري بهتر آنها مقايسه كنيد. به عبارت ديگر تعيين بالا يا پايين بودن P/E بدون توجه به دو عامل اصلي بسيار دشوار است: ۱) نرخ رشد شركت و ۲) صنعت.

۱- نرخ رشد شركت

آيااندازه رشد گذشته شركت ها مي تواند معرف نرخ هاي انتظاري از رشد آينده باشد؟ هر چند پاسخ اين پرسش نمي تواند صريح باشد اما در عمل سرمايه گذاران براي پيش بيني سود (EPS ) و محاسبه P/E از نرخ هاي رشد گذشته استفاده مي كنند.

۲- صنعت

مقايسه شركت ها تنها در صورتي فايده مند است كه به يك صنعت تعلق داشته باشند، مثلاً شركت هاي صنعتي كه عمدتاً داراي ضرايب P/E پايين هستند. چون به رغم ثبات صنعت رشد پاييني دارند. از طرف ديگر شركت هاي صنعتي به دليل انتظار رشد از P/E هاي بالايي برخوردارند.

• دام هاي كاربرد P/E

تا بدين جا آموختيم كه در شرايط معيني P/E مي تواند ما را در تعيين بالا يا پايين بودن ارزش يك شركت كمك كند. همچنين پي برديم كه P/E تنها در شرايط معيني معتبر است. اما علاوه براين دام هاي ديگري نيز در تحليل P/E وجود دارد كه در ادامه درباره برخي از آنها بحث مي شود.

• حسابداري

سود يك اندازه حسابداري است كه در محاسبه اش از اقلام غيرنقدي نيز استفاده مي‌شود. معيارهاي اندازه گيري سود بر طبق اصول حسابداري همگاني (GAAP ) مقرر مي شوند. اين اصول در گذر زمان تغيير مي كند و در هر كشوري نيز متفاوت از ديگر كشورها است. از اين رو محاسبه سود ( EPS) بسته به چگونگي دفترداري و حسابداري مي تواند به صورت هاي متفاوت ارائه شود. در نتيجه مقايسه سودها (EPS ها) با يكديگر گاهي به مقايسه سيب و پرتقال مي ماند.

• تورم

در شرايطي كه اقتصاد كشور تورم بالايي را تجربه مي كند طبعاً كالاها و هزينه هاي استهلاك به دليل بالا رفتن هزينه هاي جايگزيني كالاها و تجهيزات در مقايسه با سطح عمومي قيمت ها كم نمايي مي شود. بنابراين در زمان هاي تورمي P/E ها عموماً پايين تر مي آيند زيرا بازار سودها را كه به صورت ساختگي به بالا گرايش دارد تخريب شده مي بيند. بررسي P/E همانند تمامي نسبت ها در گذر زمان براي پي بردن به روند آن ارزشمند است. تورم اين بررسي را دشوار مي كند زيرا اطلاعات گذشته در امروز از فايده مندي كمتري برخوردارند.

• تفسيري ديگر

P/E پايين لزوماً بدين معني نيست كه ارزش يك شركت كم نمايي شده است. بلكه به معناي آن است كه بازار معتقد است شركت در آينده نزديك با مشكل روبه رو خواهد شد. سهمي كه قيمتش پايين مي آيد معمولاً دليلي دارد.

عمده ترين دليلش اين است كه سود شركت كمتر از سود انتظاري اش خواهد بود. اين مسئله P/E دنباله دار بازتابي ندارد مگر آن كه سود در عمل نيز محقق گردد.

• تنها به اتكاي P/E سهام نخريد

يكي از پر بسامدترين اشتباهاتي كه سرمايه گذاران غير حرفه اي مرتكب مي شوند خريد سهام صرفاً به اتكاي P/E بالا يا پايين است. توجه كنيد كه ارزشيابي سهام تنها با تكيه بر شاخص هاي ساده اي مانند P/E ساده انگارانه و نادرست است. P/E بالا ممكن است به معني بيش نمايي ارزش سهم باشد و هيچ تضميني وجود ندارد كه بعداً به سرعت پايين نيايد. ضمناً توجه كنيد كه حتي اگر ارزش سهمي كم نمايي شده باشد ممكن است ماه ها يا حتي سال ها طول بكشد تا بازار ارزش آن را اصلاح نمايد.

در هر صورت تجزيه و تحليل سهام امري بسيار پيچيده تر از دانستن چند نسبت ساده است. به عبارت ديگر هر چند كليدي براي معماي ارزش گذاري سهام است اما تمام آن نيست. از اين رو توصيه مي شود كه سرمايه گذاران براي خريد سهام با خبرگان سرمايه گذاري رايزني نمايند. پاسارگاد نيك آماده است تا سرمايه گذاران علاقه مند را با قواعد سرمايه گذاري آشنا سازد.

• نتيجه گيري

P/E همه چيز يا به عبارتي حرف آخر را درباره ارزش سهم نمي گويد اما براي مقايسه شركت هاي يك صنعت، كل بازار يا روند تاريخي P/E يك شركت سودآور است.